“He homo”, wordt regelmatig geroepen op het sportveld. Meestal is dat gericht op een sporter die niet goed presteert, niet scoort, zich de bal laat afpakken of een foute beslissing neemt. Ook in de sport is homoseksualiteit soms een bron van discriminatie, flauwe grappen, opmerkingen of pesterijen. Omdat homoseksuelen in de sport zo weinig zichtbaar zijn, lijkt er ook geen probleem te zijn. Toch geldt in het algemeen dat homo's en lesbiennes in de sport minder open zijn over hun seksuele voorkeur dan in andere sociale situaties, zoals bij werk, vrienden of familie. Om de sport homovriendelijker te maken, is de alliantie Gelijkspelen opgericht, waarin organisaties binnen en buiten de sport samenwerken.

Vijf tot zes procent van de Nederlandse bevolking is homoseksueel. Van alle homoseksuelen (m/v) sport 75 procent. Dat zijn ongeveer een half miljoen sporters. Daarvan zijn er 3.000 tot 5.000 lid van homosportverenigingen. Verreweg de meeste homoseksuele mannen en vrouwen zijn dus actief binnen de reguliere sportverenigingen. Zij zijn echter minder actief als bestuurder of vrijwilliger. Omdat homoseksuelen in de sport zo weinig zichtbaar zijn, lijkt er ook geen probleem te zijn. En daardoor denken sportbestuurders vaak ook dat er geen probleem is: “We krijgen nooit klachten over discriminatie.”

Verschil tussen man en vrouw
Er is geen verschil in sportparticipatie tussen homo's en hetero's in percentage: homoseksuelen sporten net zo vaak als heteroseksuelen. Wel zijn er grote verschillen in sportkeuze. Mannelijke homoseksuele sporters kiezen minder vaak voor teamsporten en contactsporten en vaker voor individuele sporten of sporten op commerciële basis. Populaire sporten bij homo's zijn bijvoorbeeld: fitness, zwemmen en tennis. Voor lesbische sporters geldt in vergelijking met mannelijke homoseksuele sporters dat ze minder vaak te maken hebben met discriminatie, vaker uit de kast zijn en vaker aan teamsporten doen die bij heteromannen populair zijn. In bet algemeen geldt dat in de sport homo's en lesbiennes minder open zijn over hun seksuele voorkeur dan in andere sociale situaties, zoals bij werk, vrienden of familie.

Grapjes in de kleedkamer
Uit het SCP-rapport Gewoon doen (2006) komt een beeld naar voren dat directe discriminatie zeldzaam is. Homo's en lesbiennes geven aan dat er weliswaar weinig sprake is van openlijke vijandigheid, toch wordt homoseksualiteit ervaren als een bron van ongemak, onzekerheid of schaamte. Het verhindert volledige sociale acceptatie in de sport. Grapjes in de kleedkamer en onder de douche zorgen ervoor dat homoseksuelen het moeilijk vinden toe te geven dat ze homo zijn. Dit geldt vooral voor jonge sporters. Het niet uitkomen kan de prestatie in de sport in de weg staan. Daardoor haken homo's soms af bij de reguliere sportvereniging. Niet iedere homoseksuele en lesbische sporter voelt zich thuis in de sfeer van de reguliere sportclub. Je wilt dat je medesporters er niet raar van opkijken dat je partner van hetzelfde geslacht is. Je niet druk maken of je 'het' nu wel of niet aan ze zult vertellen. Niet op je hoede zijn voor afstandelijk gedrag of flauwe grappen in de kleedkamer.

Verantwoordelijkheid van iedereen
Dat het niet altijd gemakkelijk is voor je seksuele geaardheid uit te kamen, blijkt uit verhalen in het boek Gelijkspel. Portretten van homo topsporters van Huub ter Haar. “Ik had zo'n hekel aan het vele liegen en het dubbele leven dat ik leidde. Daar heb ik nu spijt van. Ik had het veel eerder moeten vertellen!”, vertelt schaatser Rutger Eisinga in het boek. Angst voor negatieve reacties uit de omgeving zorgt ervoor dat homo's niet uit de kast durven te komen. Op het moment dat zij dat wel doen, is er eigenlijk niets aan de hand. Enerzijds betekent dit dat homoseksuelen eerder uit de kast kunnen komen dan zij zelf denken, anderzijds zou het klimaat zo moeten zijn dat mensen zich niet door de omgeving geremd voelen uit de kast komen. Integratie en sociale acceptatie van homoseksualiteit is daarmee niet alleen een verantwoordelijkheid van homoseksuelen, maar van iedereen.

Alliantie Gelijkspelen
Om de sociaIe acceptatie van homoseksualiteit in de sport te vergroten, heeft een aantal organisaties de handen ineen geslagen en de alliantie Gelijkspelen opgericht. Stichting Homosport Nederland (sHN) is de coördinator van deze alliantie. De andere partners zijn: NOC*NSF, Nederlandse Sport Alliantie (NSA), John Blankenstein Foundation (JBF), COC Nederland en MOVISIE. De alliantie gaat werken aan een homovriendelijke sport. Dat wil zij doen door op beleidsniveau sociale acceptatie van homoseksualiteit in de sport te bevorderen. Daarbij richt de alliantie zich op de georganiseerde sport, de anders georganiseerde sport, sportopleidingen en gemeentelijk sportbeleid. Een belangrijke taak van de alliantie is homoseksualiteit op de sportvereniging bespreekbaar te maken. Door mens bewust te maken van nut en noodzaak om zich met dit thema bezig te houden, creëer een platform waar je activiteiten kunt organiseren.

Binnen de georganiseerde sport wordt gedacht aan activiteiten gericht op sportiviteit en respect. Om dit voor elkaar te krijgen is het Masterplan Arbitrage een goede plek om te beginnen. Scheidsrechters bepalen immers wanneer waarden en normen overschreden worden. Door hen gevoelig te maken voor grensoverschrijdend gedrag ten aanzien van seksuele voorkeur, kunnen zij signalen afgeven dat het niet geaccepteerd is. Bij opleidingen moet je denken aan zowel geïnstitutionaliseerde opleidingen als kaderopleidingen binnen bonden. Het verenigingskader (trainers, coaches en bestuurders) heeft veel invloed op de sfeer binnen verenigingen. Door hen tips te geven waarmee zij op een positieve manier met homoseksualiteit kunnen omgaan, wordt de sfeer in de sport homovriendelijker. Ook probeert de alliantie gemeenten te stimuleren het creëren van een homovriendelijk sportklimaat op te nemen in hun sportbeleid. Met een aantal gemeenten worden hierover gesprekken gevoerd. De meeste activiteiten zijn bedoeld voor de reguliere sport en haar sporters. Voor homosporters wordt er een netwerk opgezet.

Netwerk voor homosporters
Onbekend maakt onbemind. Zichtbaarheid van homosporters is belangrijk om erkenning van homoseksuelen in de sport te stimuleren. Veel homo's en lesbiennes vinden het lastig om open te zijn over hun seksuele voorkeur binnen de reguliere sportvereniging. Om die sporters een mogelijkheid te geven hun verhaal te vertellen of ideeën uit te wisselen, wordt een netwerk voor homosporters opgezet. De alliantie zoekt hiervoor sporters die aan dit netwerk willen bijdragen of participeren. De ervaringen die in het netwerk aan de orde kamen, kan de alliantie gebruiken in gesprekken met andere organisaties, die niet altijd goed op de hoogte zijn van de problematiek om te laten weten wat er nu precies speelt.

We hopen dat zoveel mogelijk (homo) seksuele sporters zich thuis voelen in de reguliere sport. Een veilig en prettig sportklimaat scheppen voor iedereen, of je nu hetero of homo bent, kan alleen met hulp van iedereen in de sport: sporters, kaders, bestuurders en media. Samen maken we het verschil.

Meer informatie
Neem voor meer informatie over de stichting, de alliantie Gelijkspelen en het netwerk contact op met Lian Witteveen van de NSA. Het telefoonnummer is 088-2468100.

Tips

• Hoe ga je binnen de vereniging om met het gebruik van scheldwoorden als homo en mietje op en rand het veld en de zaal? Maak als bestuur, kader en sporter duidelijk dat deze woorden, net als andere scheldwoorden, niet bij jouw club passen;
• Goede omgangsvormen tijdens en rond de training en wedstrijd betekenen ook respectvol omgaan met homo's en lesbiennes. Treed gezamenlijk op tegen onwenselijk gedrag;
• Bespreek wat je wenselijk gedrag vindt, bijvoorbeeld rondom de wedstrijd en tijdens de training. Beloon positief gedrag en negeer negatief gedrag;
• Hoe staat het met de werving van nieuwe leden? Is er bij het werven van nieuwe leden aan gedacht om de club ook voor homoseksuelen en lesbische sporters aantrekkelijk te maken?
• Zijn er al homoseksuele of lesbische sporters in je club? Misschien hebben zij tips om de sfeer in de club te verbeteren. Vraag het eens aan hen;
• Zorg voor een respectvolle sfeer in je club. Via de campagne Sportiviteit & Respect kun je ook het thema homoseksualiteit op een geïntegreerde manier aan de orde stellen.

Bron: Sport Bestuur & Management Juni/Juli 2009